lunes, 15 de mayo de 2017

Fotografía en branco e negro



Como un costume mira o reloxo que perdeu vai tempo e logo saca o móbil para ver a hora. Xa pasan das seis, chega tarde. Sentada no bar, na mesa do fondo, o lugar máis discreto que puido atopar, contempla a súa vida a través da auga cristalina que lle trouxo o camareiro mentres espera que chegue o seu amigo, un dos poucos que lle quedan, que a arrastra de vez en cando fóra da casa para que non esqueza que é un animal social. Este é un dos escasos momentos que pode ter para ela e trata de estiralo ó máximo. Dálle a impresión de que a súa vida é unha foto en branco e negro á que lle foron desaparecendo as cores. O vermello do seu home pasou a rosa ata esvaecer lentamente, os fillos, o único que lle dá sentido á súa existencia, escorregan entre os seus dedos como aceite imposible de reter. Quixera ter todo o tempo do mundo para falarlles, para coñecer eses novos individuos que cambian cada día e que se están preparando para afastarse do seu lado. Desde que morreu a súa nai, todo o seu tempo está dedicado ó pai, aínda que xa non recoñeza nel nada do home que foi, máis ben semella un neno pequecho ó que hai que levar da man, darlle de comer, lavalo e cambiarlle os coeiros. Ese é todo o seu mundo. Lembra con nostalxia tempos pasados cando podía viaxar, sentar tranquilamente a charlar ata as tantas, sen mirar a hora continuamente, sen présas. Ás veces sente que vive atrapada nunha vida sen saídas, non pensa no futuro, no que vai perdendo polo camiño, no que podería ser. Non se atreve a soñar. Tampouco garda rencor, a pesar de que hai momentos nos que pensa que a Parca que rexe o seu destino se esqueceu dela. Non quere pensar...pero se xa nin tan sequera ten folgos para discutir co seu home cando volve a casa nun estado lamentable. Sente que se fai vella, que cada vez lle queda menos tempo, que lle gustaría volver a sentir o seu corpo, a súa alma, mentres aínda poida manterse en pé. 



Como se espertase dun sono, mira ó seu carón e ve ó seu compañeiro, que xa levaba alí un bo anaco, observándoa, discreto, sen querer interromper os seus pensamentos. Ri e fanse as preguntas de rigor: “Que tal estás?”. Ben.  


miércoles, 3 de mayo de 2017

De camiñata polos soños


Un sol de tormenta caía sobre as súas cabezas mentres ascendían por un pedregal ata o cume. A ambos lados da senda, despoxos de árbores quedaban espallados como negros fósiles. Só se oían as súas respiracións, rápidas, rítmicas. Xa quedaba pouco. De cando en vez paraban a contemplar unha flor ancorada ó borde do camiño ou algunha planta que ela descoñecía. Dicíalle el o nome e permanecía ela un anaco mirando as súas follas como se quixera reter na súa memoria o novo nome aprendido. Ó cabo seguía camiñando tras el, sorrinte, feliz de poder compartir un tempo que lles estaba negado. A medida que subían variaba a paisaxe, atrás quedaba xa a mestura da fraga e o que vían ante si era campo aberto engalanado cun mosaico de grandes rochas que compartían hábitat con breixos e azafrán silvestre. Dáballes a impresión de que só quedaban eles sobre a face da terra e de que, se seguían camiñando, quedarían desligados definitivamente do seu mundo. Como se estiveran pensando o mesmo, miráronse uns intres parados no medio do camiño. Desde onde estaban xa podían ver as montañas que quedaban máis abaixo. Seguiron polo sendeiro que levaba ó punto máis elevado, onde xa non quedaba máis nada onde poñer os pés, e ficaron alí abraiados, asomados ó abismo. Pouco a pouco, baixo unha mesta capa de nubes, foi desaparecendo o val que se estendía no fondo.  Sentaron sobre o mundo, moi xuntiños, ata que xa non quedou luz para ver e, cando desapareceu a última raiola, permaneceron alí mesmo, baixo o universo estrelado.


jueves, 30 de marzo de 2017

Mi vieja casa

Murmullos de voces inconexas
reptan por las piedras de los muros,
acechan escondidas en las sombras,
invaden bulliciosas mis recuerdos

Resuenan entre rosas olvidadas,
ecos de risas de otro tiempo.
Pisadas que se acercan sigilosas, 
envuelven invisibles mi silencio  

Permanece la huella de tu cuerpo
meciéndose en la hamaca con la brisa, 
alargándome una mano tentadora,
cautivándome, ausente, tu sonrisa            

Tus ojos me persiguen por la estancia  
prendidos de una foto en blanco y negro.
Me seducen, torvos, como antaño,
buscando mi mirada con anhelo. 

domingo, 12 de marzo de 2017

Yo mujer

Colgada del abismo de la vida,
me adentro en el otoño de tus ojos,
desnudo tu alma atormentada
curando con mis manos tus heridas.

Me deslizo por tu piel humedecida
acariciando con mi roce tus mejillas,
besando tus poros uno a uno,
para colgar mi abismo de tu vida.

Siento que tu tacto me hace daño
como espinas de una rosa encanecida
como grito desgarrado en las tinieblas
como llanto en el extremo de mis días.

Angustiada en la noche me despierto
tocando aún tu alma con la mía,
buscando en el fondo de tus ojos
mis lágrimas, olvido de aquel día.

sábado, 4 de marzo de 2017

NINGUÉN É INDISPENSABLE



Non sei cando nin por que xurdiu esta frase pero si sei que cando eu era nova non saían da nosa boca semellantes dardos envelenados así que debe ser recente. “Ninguén é indispensable” significa que esa persoa que tes diante, á que acabas de noquear coa túa insensible espada verbal, non representa nada para ti e que, se a vida vos separa, ti pasarás páxina inmediatamente pisando sen miramentos os despoxos do caído na túa fuxida cara ó futuro. Significa que chegamos á categoría de “cousas” que poden ser substituídas ou ignoradas; que nos anula como persoas. E non a lanzamos á xente que apenas coñecemos, non, imos directos á xente que está instalada comodamente no noso interior porque nós lle facilitamos a entrada.

Xa sei que é unha frase feita que a xente di sen pensar, e parte do problema é ese, que xa non pensamos o que dicimos porque falamos con présa. Corremos todo o tempo como se non houbese mañá e deberíamos, de cando en vez, apearnos do mundo e recargar as pilas do noso cerebro de robots e do noso corazón de nenos.

Estou case segura de que esa frase xurdiu da cabeza dalgún empresario sen escrúpulos que a lanzou  por primeira vez contra algún vello empregado que substituíu para aforrar custos.

Ata un can ten algo de imprescindible e, cando marcha, aínda que chegue outro á nosa vida, sempre recordaremos a suavidade da súa pelaxe, o seu amplo sorriso ou a súa mirada incondicional. 

Eu creo que todos chegamos á vida doutra persoa por unha razón que a maioría das veces descoñecemos, como se necesitáramos conectar con esa persoa en concreto e non con outra e, se esa persoa é receptiva, permitiranos volcar nela parte de nós ó mesmo tempo que ela nos agasalla cunha parte de si mesma. Isto non sucede dun día para outro senón que é froito de tempo e conversas. Esa persoa faise imprescindible, non porque non poidamos vivir sen ela, que si podemos, perfectamente, senón porque se a vida nos separa dela vai deixar un oco no noso corazón, a non ser, claro está, que non teñamos corazón; e cando esteamos inmersos no noso traballo cotiá, de súpeto algo nos fará evocar o seu modo de rir, a súa mirada ou aquela frase que adoitaba dicir como un mantra. Esa persoa seguirá sendo importante para nós e, canto máis notemos a súa ausencia, máis nos decataremos da súa calidade humana. O tempo vainos achegar a outros conxéneres, pero non poderemos substituíla porque ninguén que entrou na nosa vida, firmemente ou de puntillas, é prescindible. Incluso a xente que non chegou para quedar ou aquela coa que non conxeniamos e tivemos que invitar, amablemente ou non, a saír da nosa existencia, incluso esa tivo un motivo para chegar ata nós e foi imprescindible para completar a nosa balanza de erros e acertos que nos identifica como persoas. Porque de todos temos algo que aprender e algo que ensinar. Todos somos indispensables como persoas e para completar a vida doutras persoas, e sentirnos necesarios e indispensables é o que nos motiva para erguernos cada mañá e o día que xa non o sexamos, seremos dependentes así que vale máis que sexamos indispensables o maior tempo posible. 


jueves, 17 de noviembre de 2016

A dos velas

Dan las seis de la tarde en el reloj de la iglesia. 
Las sombras van ocupando el espacio de la cocina donde la anciana llena de sopa un viejo cuenco desconchado. Sorbe el líquido caliente mientras mira la silla vacía en la que en otro tiempo se sentaba su compañero. Ya hace que se fue pero aún sonríe evocando su voz, sus historias y su risa.
Se levanta a fregar los cacharros con la monotonía de los últimos cincuenta años, los mismos que lleva viviendo en esa casa, aprovechando la escasa luz que se cuela desde las farolas de la calle. Más tarde enciende las velas una a una, despacio, como si fuera un ritual, y se sienta en el sofá al lado del hueco que ocupaba él, mirando el televisor negro como la noche que se cierne sobre ella. Abraza la manta para librarse del frío que entra por las rendijas de las ventanas  y espera a que el reloj dé las nueve para poner fin a un día igual que el anterior. Habla con él para no olvidarse de hablar y le pide que le cuente otra vez alguna anécdota de cuando eran jóvenes. Le pregunta si sabe algo de los niños y se adormece escuchando su silencio.



jueves, 19 de mayo de 2016

O RELATIVO DAS COUSAS IMPORTANTES


Esquecín tantas cousas importantes!”. Esa frase penetrou no meu cerebro a primeira hora da mañá, frustrante e irremediable. Baixaches a cabeza como fas cando algo non che gusta ou te sentes cohibido. Seguimos falando corredor adiante mentres as túas palabras seguían resoando dentro de min como un eco distante e continuo, un lamento.

Cando falamos da importancia das cousas é porque as comparamos e nos comparamos, utilizando canons establecidos e prexuízos adquiridos. É posible que non sexan tan importantes as cousas que esquecemos...e por iso as esquecemos. A atención é o obxectivo da cámara coa que miramos o mundo pero non podemos atender a todo e debemos seleccionar aínda que despois nos pareza que o que deixamos atrás tiña a súa transcendencia. Tendemos tamén a mimetizarnos coas persoas que nos rodean ata anular a nosa personalidade. Todo o que para elas é importante, para nós acaba séndoo. Esas precisamente son as cousas que esquecemos con máis facilidade, porque en realidade non son nosas, e acabamos fustrigando a nosa mente desmemoriada que nos fixo perder credibilidade e confianza ós ollos da nosa xente, unha xente que non ten empacho en recordarnos con avara minucia todos os eventos que o noso cerebro tivo a ben relegar ó seu punto morto.

É tan importante esquecer un aniversario, unha reunión, comprar o pan?. Somos insubstituíbles ata ese punto ou somos nós os que nos consideramos insubstituíbles nun entorno no que non temos grandes problemas que resolver porque a nosa vida xa nos vén dada cunha inercia inexorable?

Non sei se as cousas importantes son as mesmas para nós que para esa parella que revolve nos contedores do lixo e busca logo acubillo nun portal ou para os nenos da guerra que dormen na lama e nos miran con eses olliños tristes desde detrás do balado. Terán as cousas a mesma importancia para nós que para os que gobernan os países que permiten tamaña crueldade?

A memoria é como un disco duro, cando está cheo hai que ir baleirándoo e canta máis idade ten un, menos espazo queda no disco. Por iso considero que este é o momento oportuno para reconsiderar as cousas que ata agora considerábamos importantes porque é posible que esa importancia sexa moito máis relativa do que pensamos.





sábado, 9 de enero de 2016

Palabras para unha mente asolagada

A morte ten algo de definitivo e irremediable e, aínda estando preparados para afrontala, cando chega, abate a nosa existencia como un terremoto. A morte dun pai supón o recoñecemento da nosa propia morte e a perda dos lazos que tiñamos coa nosa infancia. Énchenos de inseguridade, perdemos a ilusión e rebuscamos nos recordos unha e outra vez culpándonos incluso do que non fixemos e puidemos facer por el. Lembramos con melancolía vivencias comúns e os últimos momentos da súa vida quedan ancorados na nosa mente, como fosilizados. Tocamos con delicadeza as súas cousas pasando a man por onde el a pasaba fai pouco, sentíndonos máis preto, e unha dor desgarradora xorde do fondo da nosa alma cando nos decatamos de que xa non volveremos a escoitar a súa risa nin a súa desconexa fala.
Como consolarnos e consolar de algo tan totalmente irremediable? Só o tempo e a propia vida se encargan de facer soportable a opresión, o desacougo e a dor. Seguir camiñando como el nos ensinou cando eramos pequenos ata que podamos mirar de fronte o seu recordo e sexa levadeiro. Encher o seu oco con traballo e buscar novas ilusións e novas vivencias. Apoiarnos na xente que nos quere, que camiña á nosa beira, senta ó noso carón e escoita o noso silencio.



lunes, 2 de noviembre de 2015

O mos maiorum

Vinculados á terra desde as nosas orixes, mesmo o noso nome  “homo” deriva de “humus”, do que tamén deriva “humildade”, como humilde é a posición dos que nos inclinamos para traballala.

Con humildade viñamos ó mundo porque o neno que nacía depositábase no chan, o seu primeiro contacto físico fóra da nai, simbolizando a unión da raza coa terra e tamén a obriga da familia de darlle a Tellus o que lle pertencía: ese novo ser era tamén o seu fillo e estaba obrigado por antigos costumes a honrala e coidala. Do mesmo xeito, cando esa persoa morría, pousábana no chan desde o seu leito mortuorio para pechar o ciclo da vida, igual que fixeran ó nacer; e se era incinerada, extraíanlle un dedo e mesturábano con terra para que polo menos unha parte desa persoa estivera en contacto co humus.


En todas as relixións hai algún tipo de vínculo entre a orixe do home e a terra. Cando foi exterminada a raza humana despois do diluvio que mandou Zeus, o rei dos deuses segundo os gregos, os superviventes Deucalión e Pirra lanzaron sobre as súas cabezas os ósos da súa nai, ou sexa, as pedras, que se converterían en homes e mulleres. Se o home tiña que falar cos deuses facíao a través dos sacrificios; ofrecíalles produtos do agro ou do gando, e moitas das festas relixiosas estaban adicadas principalmente a deusas relacionadas coas colleitas. Unha destas deusas, Deméter, asolou as terras porque Hades, irmán de Zeus e deus dos Infernos, lle arrebatara á súa filla Perséfone. Zeus ordenou ó seu irmán que lla devolvera para que a raza humana non perecera pero Perséfone xa comera froita do xardín de Hades e Zeus decretou que pasara a metade do ano co seu home no mundo subterráneo e a outra metade coa súa nai na terra coincidindo coa renovación da natureza na primavera.


Aínda hoxe moitas das nosas festas están relacionadas co agro e a fecundidade ou a renovación da natureza. O noso Nadal celébrase cando antigamente, entre os romanos, se celebraban as Saturnalia,  festas na honra do deus Saturno que coincidían coa fin dos traballos do agro. Os Maios son festas de exaltación da primavera; o Magosto, das castañas que era un alimento básico antes de que se coñeceran as patacas, e infinidade de festas gastronómicas enxalzan os produtos da horta.


Mais nalgún momento entre o século pasado e este perdemos un eslabón da cadea. As nosas aldeas permanecen abandonadas, cubertos os muros das casas pola maleza; os montes, outrora limpos, esperan inutilmente unha roza, as terras de labradío están ocultas baixo rastrollos, mentres as cidades ocupan o que antes era campo e as novas colleitas industriais crecen con abonos químicos e pesticidas.

Deixamos ás novas xeracións a difícil tarefa de invertir a herdanza recibida e recuperar o mos maiorum, os costumes dos antepasados e o respecto e culto á natureza.


jueves, 8 de octubre de 2015

O berro de Gaia


Gaia, invadida na súa intimidade por Urano, o seu fillo e amante, pariu sen cesar ós Titáns, seres monstruosos que representaban as distintas manifestacións da natureza. Montes, ríos, océanos foron saíndo de dentro de Gaia, fillos do Ceo e da Terra; mais Urano temía o poder dos seus vástagos e pechounos no mundo subterráneo ata que Cronos, o máis novo e rebelde, decidiu liberarse das ataduras do pai e coa axuda da nai que lle deu unha fouce, castrou ó pai cando estaba dentro dela. Ese foi o mesmo Cronos-Saturno que despois devorou ós seus fillos apenas foron chegando ó mundo igual que o tempo vai devorando segundo tras segundo as nosas vidas.


Gaia, a deusa Terra, foi venerada en todas as antigas civilizacións con distintos nomes, era a deusa nai da que todo saía, sen ela non habería froitos que levar ás mesas nin flores con que adornalas, nin teas con que vestirse. Os nosos devanceiros mimaban a terra de sol a sol, celebraban festas na súa honra, ensinaban ós fillos a traballala e a coidala para que eles a súa vez fixeran o mesmo cos netos nun círculo ancestral.

Pouco queda hoxe desa veneración á terra. Quizais é que as nosas xeracións non souberon compaxinar adiantos e tecnoloxía co coidado do agro ou pode ser que na nosa inconsciencia pensemos que sen terra igual teremos froitos que levar á mesa.




domingo, 19 de abril de 2015

De Sarria a Fafián

Son unha desas asiduas visitantes do río. Acompañada da miña cadela seguimos a ruta desde Sarria a Fafián mesturadas co piar de paxaros, murmurios acuáticos e cruxir de pólas. A humidade invade o ambiente e os raios do sol fíltranse a través da espesura. De cando en vez outra cara, tamén asidua, sáeme ao paso; saudámonos, como todos os días, e mesmo nos paramos a esbozar unhas frases de cortesía. Entre saúdo e saúdo, mentres a miña cadela corretea facendo que caza, eu escarvo entre os restos da miña vida por ver se atopo algo que aínda valla a pena recuperar e restaurar, coma se fose un moble vello, un bronce que perdeu o brillo. Os cheiros a auga, a herba e a humus inúndanme e aínda me sorprende o silencio total do remanso do río despois de pasar a última fervenza, antes de atravesar a ponte de madeira. As árbores murmuran entre elas coas súas roupaxes recentemente estreadas e a súa risa acompáñanos até a acea outrora ruidosa e chea de vida. Imaxino á súa porta os carros cargados de gran e a xente saíndo con sacos de fariña, voces animadas e traballo incesante das moas. Hoxe pasamos ante os seus muros de pedra, esquecidos no medio do bosque, seguindo o camiño que nos levará de volta até o inicio da senda, que nos traerá de regreso ó noso tempo.

sábado, 1 de noviembre de 2014

CUPIDO Y PSIQUE (ASINUS AUREUS)

Apuleyo (125 d C) escribió una novela titulada “Las metamorfosis o El asno de oro”, adaptación de un original griego que se perdió y cuyo protagonista, un hombre llamado Lucio Apuleyo, fue transformado accidentalmente en asno por una maga y, en su condición de asno, este ciudadano romano vio el mundo con los ojos de un miserable desposeído, como cualquier esclavo. Al final, gracias a la diosa Isis, al culto de la cual se entregó con fervor desde entonces, fue devuelto a su condición humana.

Esta novela fue precursora de la picaresca, género que muchos años después cultivarían Quevedo, Bocaccio o Defoe entre otros.

Entre el capítulo 5 del libro IV y el capítulo 3 del libro VI, la madre de unos ladrones, para que no llorase la doncella que traían presa, cuenta la historia de “Cupido y Psique”:

jueves, 24 de abril de 2014

Orfeo e Eurídice (As Metamorfoses de Ovidio)

De alí afástase Himeneo, cuberto por azafranado manto, atravesando o ceo inmenso, e diríxese á rexión dos Cicónidos, e en vano o chama a voz de Orfeo. Presente estivo, si, mais nin levou alí palabras rituais nin rostro gozoso nin favorable presaxio. Incluso o facho que sostiña non deixou de chispear producindo un fume que facía brotar as vágoas, e non logrou, por máis que o moveu, dar ningunha lapa. O resultado foi aínda máis grave que o augurio: pois a flamante esposa, durante un paseo no que ía acompañada por un tropel de Náiades, morreu pola picadura dunha serpe nun nocello. Despois de que o vate rodopio a chorou suficientemente nos aires de arriba, para probar tamén as sombras, atreveuse a baixar á Estixie pola porta do Ténaro, e, atravesando multitudes ingrávidas e espectros que recibiran sepultura, presentouse ante Perséfone e ante o señor que posúe os repulsivos reinos das tebras, e pulsando as cordas en acompañamento ó seu canto dixo así:
Divindades do mundo situado baixo terra, ó que vimos caer os que somos mortais, se é lícito, e vós permitides que eu diga a verdade omitindo os rodeos propios dunha boca mentireira, non baixei aquí para ver o escuro Tártaro, nin para encadear ás tres gorxas, peludas de serpes do monstro Meduseo; o motivo da miña viaxe é a miña muller, na que unha víbora ó ser pisada introduciu o se veleno, e lle quitou os seus crecentes anos. Eu quixen poder soportalo, e non negarei que o intentei; Venceu Amor. É un deus ben coñecido nas rexións de arriba; eu non sei se tamén o é aquí, mais sospeito que tamén o é, e se a fama do antigo rapto non foi mentireira, tamén a vós vos uniu Amor. Por estes lugares cheos de espanto!, por este inmenso Caos e polo silencio do vasto reino!, eu vos rogo: volvede a tecer o fado prematuro de Eurídice. Todos os seres vos somos debidos, e despois dunha breve demora, antes ou despois, imos rapidamente ó mesmo sitio. Aquí dirixímonos todos, esta é a última morada, e vós posuídes os máis amplos reinos habitados pola raza humana.
Tamén Eurídice será da vosa xurisdición cando en sazón cumpra os anos que lle corresponden; pídovos o seu gozo como un agasallo; e se os fados negan esta concesión para a miña muller, estou resolto a non volver: gozade coa morte dos dous”. Mentres el falaba así e facía vibrar as cordas acompañando as súas verbas, choraban as ánimas sen sangue; Tántalo non tratou de alcanzar a auga que retrocedía, quedou fixa a roda de Ixíon, as aves non esgarraron o fígado, e ti, Sísifo, sentaches na túa rocha. Dise que entón por primeira vez as meixelas das Euménides, subxugadas polo canto, molláronse coas bágoas, e nin a rexia consorte nin o que goberna os abismos foron quen de dicir que non ó suplicante, e chaman a Eurídice. Estaba ela entre as sombras recén chegadas, e avanzou a paso lento a causa da ferida. O rodopeo Orfeo recibiuna e ó mesmo tempo recibiu a condición de non volver os seus ollos cara atrás mentres non saíran dos vales do Averno; ou quedaría sen efecto o agasallo.
Emprenden o camiño através de paraxes de silenciosa quietude e seguindo unha senda empinada, ardua, escura, chea de escuras tebras, e chegaron así preto do límite da terra de arriba. Alí, por temor a que ela desfalecese, e ansioso de vela, volveu o namorado os ollos, e no acto ela caeu de novo ó abismo. E estendendo ela os brazos e esforzándose por ser apertada e por apertar, non agarra a infeliz máis que o aire que lle esvara, e ó morrer por segunda vez non proferiu queixa algunha do seu home ( pois de que se queixaría senón de que a amara?), e dicíndolle un último adeus, que case non puideron percibir os oídos de Orfeo, baixou de novo ó lugar de onde partira.


Orfeo e Eurídice de Jean-Baptiste-Camille Corot



Orfeo e Eurídice de Louis Ducis


Apolo e Dafne ( Metamorfoses de Ovidio)

O primeiro amor de Febo foi Dafne, a filla do Peneo, e non foi produto da casualidade senón dun monumental enfado de Cupido. O Delio vírao, orgulloso, non moito despois da vitoria sobre a serpe Pitón, mentres este dobraba os extremos do seu arco tirando da corda, e díxolle: “Que tes ti que ver, neno lascivo, coas armas dos valentes? Esa carga correspóndelle ós meus ombros, que podo acertar a unha fera ou ferir a un inimigo, que fai pouco abatín, inchada por innumerables frechas a Pitón que oprimía co seu ventre pestilente tantas xugadas de terra. Ti conténtate con estimular co teu facho non sei que amores e non trates de aspirar ás miñas loanzas!” Ó que respondeu o fillo de Venus: “O teu arco atravésao todo, Febo, mais o meu vaite atravesar a ti, e na mesma medida en que todos os animais son inferiores a un deus, tanto menor é a túa gloria cá miña” dixo, e batendo ás abriuse camiño polos aires e lixeiro detívose no sombreado cume do Parnaso, e da alxaba portadora de frechas sacou dous dardos de diferente efecto: un fai fuxir o amor, outro prodúceo. O que o produce é de ouro, e resplandece a súa aguda punta; o que o fai fuxir é romo con cana de chumbo.
Este foi o que cravou o deus na ninfa do Peneo, co outro feriu a medula de Apolo despois de atravesarlle os ósos. Ó momento queda un namorado, foxe a outra do nome do amante e, émula da virxinal Febe, goza nas mestas selvas e alégrase cos despoxos das feras cativas; unha cinta suxeitaba os seus cabelos desgreñados. Moitos pretendérona; ela, rexeitando ós que a pedían, libre de home ó que non soportaría, percorre os bosques inaccesibles e non se preocupa de que é o Himeneo, Amor ou lazos conxugais. A miúdo díxolle o pai: “ Filla, débesme un xenro”. A miúdo o pai díxolle: “ Débesme netos, filla”. Ela, que odiaba como un crime os fachos nupciais, amosaba o seu fermoso rostro tinguido de vergoñento rubor e, nos cariñosos brazos do pai, colgada do seu colo, dicíalle: “Concédeme gozar, meu querido pai, dunha virxindade perpetua. Antes tamén o seu pai llo concedeu a Diana”. Aquel concedeucho sen dúbida; mais o teu mesmo atractivo impídeche o que elixiches, e a túa fermosura oponse ó teu desexo.
Febo está namorado e, despois de ver a Dafne, desexa unirse a ela. O que desexa espérao e engánano os seus propios oráculos. E, tal como arden as pallas lixeiras despois de quitadas as espigas, tal como arden os cercados polos fachos que quizais un camiñante achegou en demasía ou abandonou cando chegou a luz do día, así inflamouse en lapas o deus, así é abrasado por todo o seu peito e, esperando, alimenta un amor estéril. Mira como o seu cabelo esténdese desgreñado polo seu colo e di: “ Que pasaría se llo peiteara?” Ve os seus ollos brillantes como lume, semellantes a estrelas, ve a súa boca que non basta só con ver; eloxia os seus dedos e mans, os brazos e os antebrazos nus en máis de media parte: as partes que están ocultas imaxínaas aínda mellores. Foxe ela máis veloz que a brisa lixeira e non se detén ante estas palabras do que a chama: “ Ninfa, por favor, Peneide, detente!; non son un inimigo que te persegue; detente, ninfa! Así foxe a cordeira do lobo, a cerva do león e así tamén foxen as pombas axitando as ás, da aguia, cada unha dos seus inimigos; o amor é o motivo que teño para seguirte!. Pobre de min! Non vaias caer ou as silvas rabuñen as túas pernas que non merecen ser feridas e sexa eu para ti motivo de dor! Son escabrosos eses lugares polos que te precipitas; non vaias tan de présa, rógocho, e detén a túa fuxida! Eu mesmo te seguirei máis amodo.
Pero pescuda a quen gustas; non son ningún habitante do monte nin un pastor nin alguén descoidado que garda unhas vacas ou un rabaño! Non sabes, temeraria, non sabes de quen foxes, e por iso foxes. A min sérvenme a terra Délfica, Claros, Ténedos e a rexia Pítara; Xúpiter é o meu pai! A través de min revélase o que será, o que foi e o que é; grazas a min soa o canto xunto coas cordas. A miña frecha é sen dúbida certeira porén hai unha máis certeira cá miña que fixo unha ferida no meu corazón libre. Invento meu é a menciña e por todo o mundo chámaseme o auxiliador, posúo o poder das herbas. Ai de min! Porque o amor non cura con ningunha herba e non aproveitan ó señor as artes que aproveitan ós demais!”. A Peneia, temorosa, foxe á carreira do que ía seguir falando e cando o abandona coa palabra na boca, aínda entón lle parece atractiva; o vento marcáballe o corpo e as brisas contrarias facían vibrar as roupas no choque e unha leve aura facía ondear os cabelos ás súas costas, a fuxida aumentaba a súa beleza.
Pero o deus mozo non soporta por máis tempo malgastar palabras tenras e, tal como lle aconsellaba o seu instinto amoroso, segue as súas pegadas con paso apresurado. Como cando un can galo divisa unha lebre en campo aberto, e se dirixe ó botín terra a través e ela busca a vida (un parece que vai collela inmediatamente e co fociño estendido roza as pegadas; a outra non sabe se estará xa apresada e escapa das propias fauces e deixa atrás a boca que xa a tocaba): a eles seméllanse o deus e a rapaza; el áxil pola esperanza, ela polo medo. Con todo o perseguidor, axudado polas ás do amor, é máis rápido, négase o descanso, acosa o lombo da furtiva e bota o seu alento sobre o cabelo esparexido polo pescozo. Esgotadas as súas forzas palideceu; vencida pola fatiga de tan acelerada fuxida, mirando as augas do Peneo, di: “axúdame, pai! Se os ríos tedes un poder divino, destrúe esta figura pola que gustei demasiado, transformándoa”.
Aínda non ben rematara a pregaria, cando unha pesada torpeza invade os seus membros: As súas suaves formas cínguense cun fino cortizo, os seus cabelos transfórmanse en follaxe, os seus brazos en ramas; os seus pés, fai pouco tan veloces, permanecen inmóbiles convertidos en raíces; ten unha copa arbórea en lugar de cabeza: unicamente queda dela a súa beleza. Ámaa Febo incluso así, e apoiando a súa man no tronco, sente aínda palpitar o seu peito baixo o novo cortizo; e rodeando cos seus brazos as ramas como se aínda fosen membros, bica a madeira pero a madeira rexeita os seus bicos. E o deus díxolle: “ Posto que non podes ser a miña muller, polo menos serás a miña árbore. Sempre te posuirán, loureiro, o meu pelo, a miña cítara, a miña alxaba; ti acompañarás ós orgullosos caudillos cando unha alegre voz entoe o triunfo e longos desfiles pasen polo Capitolio. Permanecerás como a máis fiel gardiá ante as portas do pazo de Augusto e protexerás o carballo que está no medio. Tal como a miña cabeza permanece sempre xuvenil co cabelo intacto, leva ti tamén sempre o ornamento das túas follas!”
Rematara xa Peán de falar: O loureiro asentiu coas ramas recén feitas, e como unha cabeza semellaba axitarse a súa copa.



Apolo e Dafne de Bernini


Apolo e Dafne de Waterhause


Soneto XIII de Garcilaso de la Vega

miércoles, 23 de abril de 2014

Píramo e Tisbe, o Romeo e Xulieta da mitoloxía grega

Píramo e Tisbe, un o máis fermoso dos mozos, a outra excelente entre as doncelas que tiña o Oriente, ocupaban dúas casas contiguas, alí onde se di que Semiramis cinguiu de muros de terra cocida a súa elevada cidade (Babilonia). A veciñanza fíxolles coñecerse e dar os primeiros pasos; co tempo creceu o amor. Eles celebrarían de bo grao os fachos nupciais baixo xuramento mais os seus pais opuxéronse; porén, e a iso non podían oporse, ámbolos dous ardían por igual con cativos corazóns. Non hai confidentes entrambos, fálanse por acenos e sinais e, canto máis ocultan o lume, máis se inflama o lume oculto. A parede medianeira de ambas casas estaba fendida por unha tenue greta que se producira facía tempo, durante a súa construción. O defecto, que ninguén vira ó longo dos séculos, - Que non nota o amor?- fostes vós, amantes, os primeiros en velo e convertéstelo en camiño para a vosa voz; e así adoitaban pasar seguras ó seu través, e en tenue murmurio, as vosas tenruras. Moitas veces, cando dunha parte estaba Tisbe e da outra Píramo, e percibiran mutuamente a respiración das súas bocas, dicían: “parede, por que es un obstáculo entre dous amantes? Que che custaba deixarnos unir os nosos corpos por enteiro, ou, se iso é demasiado, darnos unha abertura para os nosos bicos? Mais non somos ingratos, confesamos que che debemos que se dera paso ás nosas palabras ata os oídos amigos”.
E despois de falar así en vano e separados como estaban, ó chegar a noite dixéronse adeus, e cada un deu á súa parte bicos que non chegaron á outra parte. A aurora seguinte fixera fuxir as nocturnas luminarias, e o sol secara cos seus raios as herbas cubertas de xeada; xuntáronse no lugar acostumado. Entón, despois de moitos lamentos murmurados en voz baixa, acordan facer no silencio da noite a tentativa de enganar ós seus gardiáns e saír das súas portas, e, unha vez que estean fóra dos seus fogares, abandonar tamén os edificios da cidade; e, para evitar o risco de perderse na súa marcha polos anchos campos, xuntarse baixo o sepulcro de Nino e agocharse á sombra da árbore. Había alí unha árbore, inzada de froitos brancos como a neve, unha moreira erguida, sita á beira dun frío manancial. Gústalles este plan; e a luz do día, que lles pareceu que tardaba en afastarse, precipítase nas augas e das mesmas augas sae a noite. Astuta no medio das tebras fai Tisbe xirar a porta no seu couzón, sae, engana ós seus, coa cara tapada chega á tumba, e senta baixo a árbore convida; o amor faina atrevida. Velaquí que chega unha leoa co fociño espumante cheo de sangue duns bois que acababa de matar, e coa intención de apagar a sede nas augas da veciña fonte. A babilonia Tisbe viuna de lonxe, ós raios da lúa, e con pasos asustados fuxiu a unha escura cova; e ó fuxir, caeu do seu lombo o veo que deixou abandonado. Cando a leoa aplacou a súa sede coa auga, de regreso ó bosque atopou o tenue veo sen a súa dona, e coa súa boca sanguinolenta esgarrouno.
Píramo saíu máis tarde, viu no espeso po pegadas seguras dunha fera, e palideceu a súa face enteira; pero cando atopou tamén a prenda tinguida de sangue, dixo: “Unha soa noite rematará cos namorados; dos dous ela era a máis digna dunha longa vida, mentres que a miña alma é culpable; eu fun quen te perdeu, desafortunada, eu que che mandei vir de noite a un lugar terrorífico, e non cheguei aquí o primeiro. Esnaquizade o meu corpo e devorade con feras dentadas estas vísceras criminais, leóns todos que vivides baixo este saínte. Pero é de covardes desexar a morte”. Levanta do chan o veo de Tisbe, lévao á sombra da árbore da cita, e despois de dar bágoas e bicos á coñecida prenda di: “Recibe agora tamén a bebida do meu sangue” E afundiu no seu costado o ferro que levaba ó cinto, e sen demora arrancouno, moribundo xa, da ardente ferida, quedando tendido no chan boca arriba; salta o sangue a gran altura, non doutro xeito que cando nun tubo de chumbo deteriorado se abre unha fenda, que polo estreito burato que asubía lanza chorros de auga e rompe o aire cos seus golpes. Os froitos da árbore collen, polas cruentas salpicaduras, unha tinguidura escura, e a raíz, húmida polo sangue, tingue de cor purpúreo as moras que colgan.
Velaquí que, sen estar libre de medo aínda, pero para non fallarlle ó seu amante, volve ela, busca ó mozo cos ollos e coa alma, e arde en desexos de contarlle o enorme perigo ó que se viu sometida; e aínda que recoñece o lugar e a forma da árbore que vira, con todo faina dubidar a cor do froito; dubida se será esta. Mentres dubida ve que uns membros tremoieiros palpitan sobre o chan ensanguentado; retrocedeu e coa face máis pálida que o buxo sufriu un estremecemento semellante ó do mar que rumorea cando unha leve brisa roza a súa superficie. Mais unha vez que, pouco despois, recoñeceu ó seu amor, maltrátase con sonoros golpes os brazos que non o merecían, arráncase os cabelos, e apertando o corpo amado inundou de bágoas as súas feridas e mesturou o seu planto co sangue; e estampando os seus bicos no rostro xeado berrou: “Píramo, que desventura me deixou sen ti? Píramo, contéstame; é a túa adorada Tisbe quen te chama; escóitame e ergue a túa cabeza abatida”.
Ó nome de Tisbe levantou Píramo os ollos, sobre os que xa gravitaba a morte, e despois de vela volveunos pechar. Cando ela recoñeceu a súa prenda, e viu o marfil desproveito da súa espada, exclamou: “ A túa propia man deuche morte e o teu propio amor, infeliz! Para isto teño eu tamén unha man forte, e teño tamén amor que me dará forzas para ferirme. Irei tras de ti que xa morriches, e da túa morte dirase que fun eu tráxica causa e compañeira; e ti, a quen só a morte ai! podía arrancarme, nin aínda a morte poderá arrancarte de min. Isto, porén, vanvos pedir as súplicas de ambos, pais meu e seu, dobremente desgraciados, que a aqueles ós que uniu un gran amor e a súa última hora, non lles rexeitedes ser sepultados na mesma tumba. E ti, árbore que coas túas ramas dás sombra agora ó pobre corpo dun só, pero que axiña a darás ós dos dous, conserva o sinal da nosa ruína, e ten sempre froitos negros e propios para o loito, en memoria do noso dobre sangue”. Dixo, e colocando a punta da espada ben por baixo do seu peito, deixouse caer sobre o ferro que aínda estaba morno do outro sangue. As súas súplicas conmoveron ós deuses e ós pais; pois a cor do froito, cando está maduro, é negruzco, e o que resta das súas piras repousa nunha única furna.


Pierre - Claude Gautherot. Píramo y Tisbe


Píramo y Tisbe de Poussin