jueves, 17 de noviembre de 2016

A dos velas

Dan las seis de la tarde en el reloj de la iglesia. 
Las sombras van ocupando el espacio de la cocina donde la anciana llena de sopa un viejo cuenco desconchado. Sorbe el líquido caliente mientras mira la silla vacía en la que en otro tiempo se sentaba su compañero. Ya hace que se fue pero aún sonríe evocando su voz, sus historias y su risa.
Se levanta a fregar los cacharros con la monotonía de los últimos cincuenta años, los mismos que lleva viviendo en esa casa, aprovechando la escasa luz que se cuela desde las farolas de la calle. Más tarde enciende las velas una a una, despacio, como si fuera un ritual, y se sienta en el sofá al lado del hueco que ocupaba él, mirando el televisor negro como la noche que se cierne sobre ella. Abraza la manta para librarse del frío que entra por las rendijas de las ventanas  y espera a que el reloj dé las nueve para poner fin a un día igual que el anterior. Habla con él para no olvidarse de hablar y le pide que le cuente otra vez alguna anécdota de cuando eran jóvenes. Le pregunta si sabe algo de los niños y se adormece escuchando su silencio.



jueves, 19 de mayo de 2016

O RELATIVO DAS COUSAS IMPORTANTES


Esquecín tantas cousas importantes!”. Esa frase penetrou no meu cerebro a primeira hora da mañá, frustrante e irremediable. Baixaches a cabeza como fas cando algo non che gusta ou te sentes cohibido. Seguimos falando corredor adiante mentres as túas palabras seguían resoando dentro de min como un eco distante e continuo, un lamento.

Cando falamos da importancia das cousas é porque as comparamos e nos comparamos, utilizando canons establecidos e prexuízos adquiridos. É posible que non sexan tan importantes as cousas que esquecemos...e por iso as esquecemos. A atención é o obxectivo da cámara coa que miramos o mundo pero non podemos atender a todo e debemos seleccionar aínda que despois nos pareza que o que deixamos atrás tiña a súa transcendencia. Tendemos tamén a mimetizarnos coas persoas que nos rodean ata anular a nosa personalidade. Todo o que para elas é importante, para nós acaba séndoo. Esas precisamente son as cousas que esquecemos con máis facilidade, porque en realidade non son nosas, e acabamos fustrigando a nosa mente desmemoriada que nos fixo perder credibilidade e confianza ós ollos da nosa xente, unha xente que non ten empacho en recordarnos con avara minucia todos os eventos que o noso cerebro tivo a ben relegar ó seu punto morto.

É tan importante esquecer un aniversario, unha reunión, comprar o pan?. Somos insubstituíbles ata ese punto ou somos nós os que nos consideramos insubstituíbles nun entorno no que non temos grandes problemas que resolver porque a nosa vida xa nos vén dada cunha inercia inexorable?

Non sei se as cousas importantes son as mesmas para nós que para esa parella que revolve nos contedores do lixo e busca logo acubillo nun portal ou para os nenos da guerra que dormen na lama e nos miran con eses olliños tristes desde detrás do balado. Terán as cousas a mesma importancia para nós que para os que gobernan os países que permiten tamaña crueldade?

A memoria é como un disco duro, cando está cheo hai que ir baleirándoo e canta máis idade ten un, menos espazo queda no disco. Por iso considero que este é o momento oportuno para reconsiderar as cousas que ata agora considerábamos importantes porque é posible que esa importancia sexa moito máis relativa do que pensamos.





sábado, 9 de enero de 2016

Palabras para unha mente asolagada

A morte ten algo de definitivo e irremediable e, aínda estando preparados para afrontala, cando chega, abate a nosa existencia como un terremoto. A morte dun pai supón o recoñecemento da nosa propia morte e a perda dos lazos que tiñamos coa nosa infancia. Énchenos de inseguridade, perdemos a ilusión e rebuscamos nos recordos unha e outra vez culpándonos incluso do que non fixemos e puidemos facer por el. Lembramos con melancolía vivencias comúns e os últimos momentos da súa vida quedan ancorados na nosa mente, como fosilizados. Tocamos con delicadeza as súas cousas pasando a man por onde el a pasaba fai pouco, sentíndonos máis preto, e unha dor desgarradora xorde do fondo da nosa alma cando nos decatamos de que xa non volveremos a escoitar a súa risa nin a súa desconexa fala.
Como consolarnos e consolar de algo tan totalmente irremediable? Só o tempo e a propia vida se encargan de facer soportable a opresión, o desacougo e a dor. Seguir camiñando como el nos ensinou cando eramos pequenos ata que podamos mirar de fronte o seu recordo e sexa levadeiro. Encher o seu oco con traballo e buscar novas ilusións e novas vivencias. Apoiarnos na xente que nos quere, que camiña á nosa beira, senta ó noso carón e escoita o noso silencio.



lunes, 2 de noviembre de 2015

O mos maiorum

Vinculados á terra desde as nosas orixes, mesmo o noso nome  “homo” deriva de “humus”, do que tamén deriva “humildade”, como humilde é a posición dos que nos inclinamos para traballala.

Con humildade viñamos ó mundo porque o neno que nacía depositábase no chan, o seu primeiro contacto físico fóra da nai, simbolizando a unión da raza coa terra e tamén a obriga da familia de darlle a Tellus o que lle pertencía: ese novo ser era tamén o seu fillo e estaba obrigado por antigos costumes a honrala e coidala. Do mesmo xeito, cando esa persoa morría, pousábana no chan desde o seu leito mortuorio para pechar o ciclo da vida, igual que fixeran ó nacer; e se era incinerada, extraíanlle un dedo e mesturábano con terra para que polo menos unha parte desa persoa estivera en contacto co humus.


En todas as relixións hai algún tipo de vínculo entre a orixe do home e a terra. Cando foi exterminada a raza humana despois do diluvio que mandou Zeus, o rei dos deuses segundo os gregos, os superviventes Deucalión e Pirra lanzaron sobre as súas cabezas os ósos da súa nai, ou sexa, as pedras, que se converterían en homes e mulleres. Se o home tiña que falar cos deuses facíao a través dos sacrificios; ofrecíalles produtos do agro ou do gando, e moitas das festas relixiosas estaban adicadas principalmente a deusas relacionadas coas colleitas. Unha destas deusas, Deméter, asolou as terras porque Hades, irmán de Zeus e deus dos Infernos, lle arrebatara á súa filla Perséfone. Zeus ordenou ó seu irmán que lla devolvera para que a raza humana non perecera pero Perséfone xa comera froita do xardín de Hades e Zeus decretou que pasara a metade do ano co seu home no mundo subterráneo e a outra metade coa súa nai na terra coincidindo coa renovación da natureza na primavera.


Aínda hoxe moitas das nosas festas están relacionadas co agro e a fecundidade ou a renovación da natureza. O noso Nadal celébrase cando antigamente, entre os romanos, se celebraban as Saturnalia,  festas na honra do deus Saturno que coincidían coa fin dos traballos do agro. Os Maios son festas de exaltación da primavera; o Magosto, das castañas que era un alimento básico antes de que se coñeceran as patacas, e infinidade de festas gastronómicas enxalzan os produtos da horta.


Mais nalgún momento entre o século pasado e este perdemos un eslabón da cadea. As nosas aldeas permanecen abandonadas, cubertos os muros das casas pola maleza; os montes, outrora limpos, esperan inutilmente unha roza, as terras de labradío están ocultas baixo rastrollos, mentres as cidades ocupan o que antes era campo e as novas colleitas industriais crecen con abonos químicos e pesticidas.

Deixamos ás novas xeracións a difícil tarefa de invertir a herdanza recibida e recuperar o mos maiorum, os costumes dos antepasados e o respecto e culto á natureza.


jueves, 8 de octubre de 2015

O berro de Gaia


Gaia, invadida na súa intimidade por Urano, o seu fillo e amante, pariu sen cesar ós Titáns, seres monstruosos que representaban as distintas manifestacións da natureza. Montes, ríos, océanos foron saíndo de dentro de Gaia, fillos do Ceo e da Terra; mais Urano temía o poder dos seus vástagos e pechounos no mundo subterráneo ata que Cronos, o máis novo e rebelde, decidiu liberarse das ataduras do pai e coa axuda da nai que lle deu unha fouce, castrou ó pai cando estaba dentro dela. Ese foi o mesmo Cronos-Saturno que despois devorou ós seus fillos apenas foron chegando ó mundo igual que o tempo vai devorando segundo tras segundo as nosas vidas.


Gaia, a deusa Terra, foi venerada en todas as antigas civilizacións con distintos nomes, era a deusa nai da que todo saía, sen ela non habería froitos que levar ás mesas nin flores con que adornalas, nin teas con que vestirse. Os nosos devanceiros mimaban a terra de sol a sol, celebraban festas na súa honra, ensinaban ós fillos a traballala e a coidala para que eles a súa vez fixeran o mesmo cos netos nun círculo ancestral.

Pouco queda hoxe desa veneración á terra. Quizais é que as nosas xeracións non souberon compaxinar adiantos e tecnoloxía co coidado do agro ou pode ser que na nosa inconsciencia pensemos que sen terra igual teremos froitos que levar á mesa.




domingo, 19 de abril de 2015

De Sarria a Fafián

Son unha desas asiduas visitantes do río; acompañada da miña cadela seguimos a ruta desde Sarria a Fafián mesturadas co piar de paxaros, murmurios acuáticos e cruxir de pólas. A humidade invade o ambiente e os raios do sol fíltranse a través da espesura. De cando en vez outra cara, tamén asidua, sáeme ao paso; saudámonos, como todos os días, e mesmo nos paramos a esbozar unhas frases de cortesía. Entre saúdo e saúdo, mentres a miña cadela corretea facendo que caza, eu escarvo entre os restos da miña vida por ver se atopo algo que aínda valla a pena recuperar e restaurar, coma se fose un moble vello, un bronce que perdeu o brillo. Os cheiros a auga, a herba e a humus inúndanme e aínda me sorprende o silencio total do remanso do río despois de pasar a última fervenza, antes de atravesar a ponte de madeira. As árbores murmuran entre elas coas súas roupaxes recentemente estreadas e a súa risa acompáñanos até a acea outrora ruidosa e chea de vida. Imaxino á súa porta os carros cargados de gran e a xente saíndo con sacos de fariña, voces animadas e traballo incesante das moas. Hoxe pasamos ante os seus muros de pedra, esquecidos no medio do bosque, seguindo o camiño que nos levará de volta até o inicio da senda, que nos traerá de regreso ó noso tempo.

sábado, 1 de noviembre de 2014

CUPIDO Y PSIQUE (ASINUS AUREUS)

Apuleyo (125 d C) escribió una novela titulada “Las metamorfosis o El asno de oro”, adaptación de un original griego que se perdió y cuyo protagonista, un hombre llamado Lucio Apuleyo, fue transformado accidentalmente en asno por una maga y, en su condición de asno, este ciudadano romano vio el mundo con los ojos de un miserable desposeído, como cualquier esclavo. Al final, gracias a la diosa Isis, al culto de la cual se entregó con fervor desde entonces, fue devuelto a su condición humana.

Esta novela fue precursora de la picaresca, género que muchos años después cultivarían Quevedo, Bocaccio o Defoe entre otros.

Entre el capítulo 5 del libro IV y el capítulo 3 del libro VI, la madre de unos ladrones, para que no llorase la doncella que traían presa, cuenta la historia de “Cupido y Psique”:

jueves, 24 de abril de 2014

Orfeo e Eurídice (As Metamorfoses de Ovidio)

De alí afástase Himeneo, cuberto por azafranado manto, atravesando o ceo inmenso, e diríxese á rexión dos Cicónidos, e en vano o chama a voz de Orfeo. Presente estivo, si, mais nin levou alí palabras rituais nin rostro gozoso nin favorable presaxio. Incluso o facho que sostiña non deixou de chispear producindo un fume que facía brotar as vágoas, e non logrou, por máis que o moveu, dar ningunha lapa. O resultado foi aínda máis grave que o augurio: pois a flamante esposa, durante un paseo no que ía acompañada por un tropel de Náiades, morreu pola picadura dunha serpe nun nocello. Despois de que o vate rodopio a chorou suficientemente nos aires de arriba, para probar tamén as sombras, atreveuse a baixar á Estixie pola porta do Ténaro, e, atravesando multitudes ingrávidas e espectros que recibiran sepultura, presentouse ante Perséfone e ante o señor que posúe os repulsivos reinos das tebras, e pulsando as cordas en acompañamento ó seu canto dixo así:
Divindades do mundo situado baixo terra, ó que vimos caer os que somos mortais, se é lícito, e vós permitides que eu diga a verdade omitindo os rodeos propios dunha boca mentireira, non baixei aquí para ver o escuro Tártaro, nin para encadear ás tres gorxas, peludas de serpes do monstro Meduseo; o motivo da miña viaxe é a miña muller, na que unha víbora ó ser pisada introduciu o se veleno, e lle quitou os seus crecentes anos. Eu quixen poder soportalo, e non negarei que o intentei; Venceu Amor. É un deus ben coñecido nas rexións de arriba; eu non sei se tamén o é aquí, mais sospeito que tamén o é, e se a fama do antigo rapto non foi mentireira, tamén a vós vos uniu Amor. Por estes lugares cheos de espanto!, por este inmenso Caos e polo silencio do vasto reino!, eu vos rogo: volvede a tecer o fado prematuro de Eurídice. Todos os seres vos somos debidos, e despois dunha breve demora, antes ou despois, imos rapidamente ó mesmo sitio. Aquí dirixímonos todos, esta é a última morada, e vós posuídes os máis amplos reinos habitados pola raza humana.
Tamén Eurídice será da vosa xurisdición cando en sazón cumpra os anos que lle corresponden; pídovos o seu gozo como un agasallo; e se os fados negan esta concesión para a miña muller, estou resolto a non volver: gozade coa morte dos dous”. Mentres el falaba así e facía vibrar as cordas acompañando as súas verbas, choraban as ánimas sen sangue; Tántalo non tratou de alcanzar a auga que retrocedía, quedou fixa a roda de Ixíon, as aves non esgarraron o fígado, e ti, Sísifo, sentaches na túa rocha. Dise que entón por primeira vez as meixelas das Euménides, subxugadas polo canto, molláronse coas bágoas, e nin a rexia consorte nin o que goberna os abismos foron quen de dicir que non ó suplicante, e chaman a Eurídice. Estaba ela entre as sombras recén chegadas, e avanzou a paso lento a causa da ferida. O rodopeo Orfeo recibiuna e ó mesmo tempo recibiu a condición de non volver os seus ollos cara atrás mentres non saíran dos vales do Averno; ou quedaría sen efecto o agasallo.
Emprenden o camiño através de paraxes de silenciosa quietude e seguindo unha senda empinada, ardua, escura, chea de escuras tebras, e chegaron así preto do límite da terra de arriba. Alí, por temor a que ela desfalecese, e ansioso de vela, volveu o namorado os ollos, e no acto ela caeu de novo ó abismo. E estendendo ela os brazos e esforzándose por ser apertada e por apertar, non agarra a infeliz máis que o aire que lle esvara, e ó morrer por segunda vez non proferiu queixa algunha do seu home ( pois de que se queixaría senón de que a amara?), e dicíndolle un último adeus, que case non puideron percibir os oídos de Orfeo, baixou de novo ó lugar de onde partira.


Orfeo e Eurídice de Jean-Baptiste-Camille Corot



Orfeo e Eurídice de Louis Ducis


Apolo e Dafne ( Metamorfoses de Ovidio)

O primeiro amor de Febo foi Dafne, a filla do Peneo, e non foi produto da casualidade senón dun monumental enfado de Cupido. O Delio vírao, orgulloso, non moito despois da vitoria sobre a serpe Pitón, mentres este dobraba os extremos do seu arco tirando da corda, e díxolle: “Que tes ti que ver, neno lascivo, coas armas dos valentes? Esa carga correspóndelle ós meus ombros, que podo acertar a unha fera ou ferir a un inimigo, que fai pouco abatín, inchada por innumerables frechas a Pitón que oprimía co seu ventre pestilente tantas xugadas de terra. Ti conténtate con estimular co teu facho non sei que amores e non trates de aspirar ás miñas loanzas!” Ó que respondeu o fillo de Venus: “O teu arco atravésao todo, Febo, mais o meu vaite atravesar a ti, e na mesma medida en que todos os animais son inferiores a un deus, tanto menor é a túa gloria cá miña” dixo, e batendo ás abriuse camiño polos aires e lixeiro detívose no sombreado cume do Parnaso, e da alxaba portadora de frechas sacou dous dardos de diferente efecto: un fai fuxir o amor, outro prodúceo. O que o produce é de ouro, e resplandece a súa aguda punta; o que o fai fuxir é romo con cana de chumbo.
Este foi o que cravou o deus na ninfa do Peneo, co outro feriu a medula de Apolo despois de atravesarlle os ósos. Ó momento queda un namorado, foxe a outra do nome do amante e, émula da virxinal Febe, goza nas mestas selvas e alégrase cos despoxos das feras cativas; unha cinta suxeitaba os seus cabelos desgreñados. Moitos pretendérona; ela, rexeitando ós que a pedían, libre de home ó que non soportaría, percorre os bosques inaccesibles e non se preocupa de que é o Himeneo, Amor ou lazos conxugais. A miúdo díxolle o pai: “ Filla, débesme un xenro”. A miúdo o pai díxolle: “ Débesme netos, filla”. Ela, que odiaba como un crime os fachos nupciais, amosaba o seu fermoso rostro tinguido de vergoñento rubor e, nos cariñosos brazos do pai, colgada do seu colo, dicíalle: “Concédeme gozar, meu querido pai, dunha virxindade perpetua. Antes tamén o seu pai llo concedeu a Diana”. Aquel concedeucho sen dúbida; mais o teu mesmo atractivo impídeche o que elixiches, e a túa fermosura oponse ó teu desexo.
Febo está namorado e, despois de ver a Dafne, desexa unirse a ela. O que desexa espérao e engánano os seus propios oráculos. E, tal como arden as pallas lixeiras despois de quitadas as espigas, tal como arden os cercados polos fachos que quizais un camiñante achegou en demasía ou abandonou cando chegou a luz do día, así inflamouse en lapas o deus, así é abrasado por todo o seu peito e, esperando, alimenta un amor estéril. Mira como o seu cabelo esténdese desgreñado polo seu colo e di: “ Que pasaría se llo peiteara?” Ve os seus ollos brillantes como lume, semellantes a estrelas, ve a súa boca que non basta só con ver; eloxia os seus dedos e mans, os brazos e os antebrazos nus en máis de media parte: as partes que están ocultas imaxínaas aínda mellores. Foxe ela máis veloz que a brisa lixeira e non se detén ante estas palabras do que a chama: “ Ninfa, por favor, Peneide, detente!; non son un inimigo que te persegue; detente, ninfa! Así foxe a cordeira do lobo, a cerva do león e así tamén foxen as pombas axitando as ás, da aguia, cada unha dos seus inimigos; o amor é o motivo que teño para seguirte!. Pobre de min! Non vaias caer ou as silvas rabuñen as túas pernas que non merecen ser feridas e sexa eu para ti motivo de dor! Son escabrosos eses lugares polos que te precipitas; non vaias tan de présa, rógocho, e detén a túa fuxida! Eu mesmo te seguirei máis amodo.
Pero pescuda a quen gustas; non son ningún habitante do monte nin un pastor nin alguén descoidado que garda unhas vacas ou un rabaño! Non sabes, temeraria, non sabes de quen foxes, e por iso foxes. A min sérvenme a terra Délfica, Claros, Ténedos e a rexia Pítara; Xúpiter é o meu pai! A través de min revélase o que será, o que foi e o que é; grazas a min soa o canto xunto coas cordas. A miña frecha é sen dúbida certeira porén hai unha máis certeira cá miña que fixo unha ferida no meu corazón libre. Invento meu é a menciña e por todo o mundo chámaseme o auxiliador, posúo o poder das herbas. Ai de min! Porque o amor non cura con ningunha herba e non aproveitan ó señor as artes que aproveitan ós demais!”. A Peneia, temorosa, foxe á carreira do que ía seguir falando e cando o abandona coa palabra na boca, aínda entón lle parece atractiva; o vento marcáballe o corpo e as brisas contrarias facían vibrar as roupas no choque e unha leve aura facía ondear os cabelos ás súas costas, a fuxida aumentaba a súa beleza.
Pero o deus mozo non soporta por máis tempo malgastar palabras tenras e, tal como lle aconsellaba o seu instinto amoroso, segue as súas pegadas con paso apresurado. Como cando un can galo divisa unha lebre en campo aberto, e se dirixe ó botín terra a través e ela busca a vida (un parece que vai collela inmediatamente e co fociño estendido roza as pegadas; a outra non sabe se estará xa apresada e escapa das propias fauces e deixa atrás a boca que xa a tocaba): a eles seméllanse o deus e a rapaza; el áxil pola esperanza, ela polo medo. Con todo o perseguidor, axudado polas ás do amor, é máis rápido, négase o descanso, acosa o lombo da furtiva e bota o seu alento sobre o cabelo esparexido polo pescozo. Esgotadas as súas forzas palideceu; vencida pola fatiga de tan acelerada fuxida, mirando as augas do Peneo, di: “axúdame, pai! Se os ríos tedes un poder divino, destrúe esta figura pola que gustei demasiado, transformándoa”.
Aínda non ben rematara a pregaria, cando unha pesada torpeza invade os seus membros: As súas suaves formas cínguense cun fino cortizo, os seus cabelos transfórmanse en follaxe, os seus brazos en ramas; os seus pés, fai pouco tan veloces, permanecen inmóbiles convertidos en raíces; ten unha copa arbórea en lugar de cabeza: unicamente queda dela a súa beleza. Ámaa Febo incluso así, e apoiando a súa man no tronco, sente aínda palpitar o seu peito baixo o novo cortizo; e rodeando cos seus brazos as ramas como se aínda fosen membros, bica a madeira pero a madeira rexeita os seus bicos. E o deus díxolle: “ Posto que non podes ser a miña muller, polo menos serás a miña árbore. Sempre te posuirán, loureiro, o meu pelo, a miña cítara, a miña alxaba; ti acompañarás ós orgullosos caudillos cando unha alegre voz entoe o triunfo e longos desfiles pasen polo Capitolio. Permanecerás como a máis fiel gardiá ante as portas do pazo de Augusto e protexerás o carballo que está no medio. Tal como a miña cabeza permanece sempre xuvenil co cabelo intacto, leva ti tamén sempre o ornamento das túas follas!”
Rematara xa Peán de falar: O loureiro asentiu coas ramas recén feitas, e como unha cabeza semellaba axitarse a súa copa.



Apolo e Dafne de Bernini


Apolo e Dafne de Waterhause


Soneto XIII de Garcilaso de la Vega

miércoles, 23 de abril de 2014

Píramo e Tisbe, o Romeo e Xulieta da mitoloxía grega

Píramo e Tisbe, un o máis fermoso dos mozos, a outra excelente entre as doncelas que tiña o Oriente, ocupaban dúas casas contiguas, alí onde se di que Semiramis cinguiu de muros de terra cocida a súa elevada cidade (Babilonia). A veciñanza fíxolles coñecerse e dar os primeiros pasos; co tempo creceu o amor. Eles celebrarían de bo grao os fachos nupciais baixo xuramento mais os seus pais opuxéronse; porén, e a iso non podían oporse, ámbolos dous ardían por igual con cativos corazóns. Non hai confidentes entrambos, fálanse por acenos e sinais e, canto máis ocultan o lume, máis se inflama o lume oculto. A parede medianeira de ambas casas estaba fendida por unha tenue greta que se producira facía tempo, durante a súa construción. O defecto, que ninguén vira ó longo dos séculos, - Que non nota o amor?- fostes vós, amantes, os primeiros en velo e convertéstelo en camiño para a vosa voz; e así adoitaban pasar seguras ó seu través, e en tenue murmurio, as vosas tenruras. Moitas veces, cando dunha parte estaba Tisbe e da outra Píramo, e percibiran mutuamente a respiración das súas bocas, dicían: “parede, por que es un obstáculo entre dous amantes? Que che custaba deixarnos unir os nosos corpos por enteiro, ou, se iso é demasiado, darnos unha abertura para os nosos bicos? Mais non somos ingratos, confesamos que che debemos que se dera paso ás nosas palabras ata os oídos amigos”.
E despois de falar así en vano e separados como estaban, ó chegar a noite dixéronse adeus, e cada un deu á súa parte bicos que non chegaron á outra parte. A aurora seguinte fixera fuxir as nocturnas luminarias, e o sol secara cos seus raios as herbas cubertas de xeada; xuntáronse no lugar acostumado. Entón, despois de moitos lamentos murmurados en voz baixa, acordan facer no silencio da noite a tentativa de enganar ós seus gardiáns e saír das súas portas, e, unha vez que estean fóra dos seus fogares, abandonar tamén os edificios da cidade; e, para evitar o risco de perderse na súa marcha polos anchos campos, xuntarse baixo o sepulcro de Nino e agocharse á sombra da árbore. Había alí unha árbore, inzada de froitos brancos como a neve, unha moreira erguida, sita á beira dun frío manancial. Gústalles este plan; e a luz do día, que lles pareceu que tardaba en afastarse, precipítase nas augas e das mesmas augas sae a noite. Astuta no medio das tebras fai Tisbe xirar a porta no seu couzón, sae, engana ós seus, coa cara tapada chega á tumba, e senta baixo a árbore convida; o amor faina atrevida. Velaquí que chega unha leoa co fociño espumante cheo de sangue duns bois que acababa de matar, e coa intención de apagar a sede nas augas da veciña fonte. A babilonia Tisbe viuna de lonxe, ós raios da lúa, e con pasos asustados fuxiu a unha escura cova; e ó fuxir, caeu do seu lombo o veo que deixou abandonado. Cando a leoa aplacou a súa sede coa auga, de regreso ó bosque atopou o tenue veo sen a súa dona, e coa súa boca sanguinolenta esgarrouno.
Píramo saíu máis tarde, viu no espeso po pegadas seguras dunha fera, e palideceu a súa face enteira; pero cando atopou tamén a prenda tinguida de sangue, dixo: “Unha soa noite rematará cos namorados; dos dous ela era a máis digna dunha longa vida, mentres que a miña alma é culpable; eu fun quen te perdeu, desafortunada, eu que che mandei vir de noite a un lugar terrorífico, e non cheguei aquí o primeiro. Esnaquizade o meu corpo e devorade con feras dentadas estas vísceras criminais, leóns todos que vivides baixo este saínte. Pero é de covardes desexar a morte”. Levanta do chan o veo de Tisbe, lévao á sombra da árbore da cita, e despois de dar bágoas e bicos á coñecida prenda di: “Recibe agora tamén a bebida do meu sangue” E afundiu no seu costado o ferro que levaba ó cinto, e sen demora arrancouno, moribundo xa, da ardente ferida, quedando tendido no chan boca arriba; salta o sangue a gran altura, non doutro xeito que cando nun tubo de chumbo deteriorado se abre unha fenda, que polo estreito burato que asubía lanza chorros de auga e rompe o aire cos seus golpes. Os froitos da árbore collen, polas cruentas salpicaduras, unha tinguidura escura, e a raíz, húmida polo sangue, tingue de cor purpúreo as moras que colgan.
Velaquí que, sen estar libre de medo aínda, pero para non fallarlle ó seu amante, volve ela, busca ó mozo cos ollos e coa alma, e arde en desexos de contarlle o enorme perigo ó que se viu sometida; e aínda que recoñece o lugar e a forma da árbore que vira, con todo faina dubidar a cor do froito; dubida se será esta. Mentres dubida ve que uns membros tremoieiros palpitan sobre o chan ensanguentado; retrocedeu e coa face máis pálida que o buxo sufriu un estremecemento semellante ó do mar que rumorea cando unha leve brisa roza a súa superficie. Mais unha vez que, pouco despois, recoñeceu ó seu amor, maltrátase con sonoros golpes os brazos que non o merecían, arráncase os cabelos, e apertando o corpo amado inundou de bágoas as súas feridas e mesturou o seu planto co sangue; e estampando os seus bicos no rostro xeado berrou: “Píramo, que desventura me deixou sen ti? Píramo, contéstame; é a túa adorada Tisbe quen te chama; escóitame e ergue a túa cabeza abatida”.
Ó nome de Tisbe levantou Píramo os ollos, sobre os que xa gravitaba a morte, e despois de vela volveunos pechar. Cando ela recoñeceu a súa prenda, e viu o marfil desproveito da súa espada, exclamou: “ A túa propia man deuche morte e o teu propio amor, infeliz! Para isto teño eu tamén unha man forte, e teño tamén amor que me dará forzas para ferirme. Irei tras de ti que xa morriches, e da túa morte dirase que fun eu tráxica causa e compañeira; e ti, a quen só a morte ai! podía arrancarme, nin aínda a morte poderá arrancarte de min. Isto, porén, vanvos pedir as súplicas de ambos, pais meu e seu, dobremente desgraciados, que a aqueles ós que uniu un gran amor e a súa última hora, non lles rexeitedes ser sepultados na mesma tumba. E ti, árbore que coas túas ramas dás sombra agora ó pobre corpo dun só, pero que axiña a darás ós dos dous, conserva o sinal da nosa ruína, e ten sempre froitos negros e propios para o loito, en memoria do noso dobre sangue”. Dixo, e colocando a punta da espada ben por baixo do seu peito, deixouse caer sobre o ferro que aínda estaba morno do outro sangue. As súas súplicas conmoveron ós deuses e ós pais; pois a cor do froito, cando está maduro, é negruzco, e o que resta das súas piras repousa nunha única furna.


Pierre - Claude Gautherot. Píramo y Tisbe


Píramo y Tisbe de Poussin


jueves, 20 de marzo de 2014

Ruta das Aceas

Sigo descubrindo Sarria aproveitando un bo día despois do longo inverno. Faláronme os meus alumnos dunha ruta de senderismo ó longo do río e aló me encamiño. Empezo no Malecón e atraveso a zona do Chanto cara ás Aceas. É unha ruta sen complicacións polo menos ata Fafián onde eu cheguei, moi agradable e concurrida.


jueves, 23 de enero de 2014

Mis derechos en el aula


Una faceta más del trabajo del profesorado es conocer los derechos del alumnado. Curiosamente se habla poquísimo de los deberes, quizá porque son la mínima expresión y quedan abrumadoramente ocultos bajo la gran nube de derechos. Este mismo asunto resulta que en el profesorado se da totalmente al contrario, o sea, una barbaridad de deberes tapa una minúscula relación de derechos. No voy a hablar aquí de los derechos y deberes de los alumnos. Los deberes sólo unos poquitos se molestan en conocerlos y los derechos los conocen todos sin excepción. Para muestra, un botón: Si yo amonesto a un alumno porque apoya sus pies en otra silla mientras chatea por el móvil y, como no me hace ni caso, menciono mentalmente a sus muertos, al día siguiente viene a verme su padre para que me retracte de mis pensamientos o me denuncia por injurias.
Por lo mismo, los deberes del profesorado los conoce hasta el niño de 3 años que se estrena en el proceloso viaje estudiantil, así que voy a hablar de sus derechos. Mis derechos. Derechos dentro del aula que no sólo me amparan a mí, sino también a los alumnos y alumnas que desean un buen ambiente de cooperación y aprendizaje. No son muchos, pero los que son los reclamo y los reivindico.

  • Derecho a ser escuchada.
  • Derecho a ser tratada con educación y respeto.
  • Derecho a evaluar a mis alumnos y alumnas sin ningún tipo de injerencias.
  • Derecho a que se respeten mis decisiones porque siempre tienen un porqué
  • Derecho a disfrutar de un ambiente de trabajo sin móvil ni cascos.
  • Derecho a que mi interlocutor me mire cuando le hablo o le llamo la atención.
  • Derecho al trabajo diario y no sólo de un día o una semana.
  • Derecho a mantener el orden en el aula.
  • Derecho a que mis clases no sean interrumpidas por faltas de puntualidad o por conversaciones que nada tienen que ver con lo que se está tratando.
  • Derecho a que se muestre interés por todas las materias porque aprender es la esencia del ser humano, lo que nos ayudará a ser críticos sabiendo fundamentar nuestras críticas.




martes, 7 de enero de 2014

Aquiles e Patroclo ou o politicamente correcto.

Ás vodas de Tetis e Peleo asistiron todos os deuses excepto Eris (Discordia), que non foi invitada por razóns obvias. Esta, sentíndose ultraxada, lanzou á mesa do banquete unha mazá de ouro que puña “ á máis fermosa”... Y la liamos parda!. Esa foi a orixe mitolóxica da guerra de Troia porque o ouro sempre tivo unha atracción poderosa e nin deuses nin mortais foron quen de subtraerse a ela... o ouro e o gusto pola beleza.

Desa parella mitolóxica naceu un heroe cuxas fazañas chegaron ata os nosos días, Aquiles, o xefe dos mirmidóns a quen súa nai tentara facer inmortal. Cando era un raparigo, chegou á súa casa outro rapaz maior ca el, que fora enviado alí polo seu pai, Patroclo. Estes rapaces fixéronse inseparables e foron xuntos á guerra de Troia de onde ningún dos dous regresaría.

Aquiles e Patroclo son un exemplo de amizade inquebrantable que traspasa esa fina liña onde se mestura amor e desexo sexual e aquí teño que aclarar que entre os antigos, non vou dicir a homosexualidade, senón simplemente a sexualidade, non era entendida como a entendemos hoxe despois de que por riba de nós pasaran anos de Sacrosanta Inquisición, monarquías absolutistas, conivencia de Igrexa e Estado, fascismos varios e veciños sen escrúpulos que che sinalaban con dedo a pouco que saltaras unha norma que contraviña as regras morais da época.

En Greza, o home maior (erastés) podía e debía ensinar ó máis novo (paidés) todos os aspectos da vida, incluído o sexual pero só ata que lle despuntaba a barba e empezaba a ser adulto, despois xa era el o que pasaba a ser erastés. O erastés tiña un papel activo mentres que o paidés tiña un papel pasivo. Porén, hai suficientes indicios que nos levan a pensar que había homes que seguían adoptando o papel pasivo cando xa eran adultos.

Aquiles e Patroclo xa non eran tan moziños cando pelexaban encarnizadamente en Troia, entón por que negar a evidencia de que ambos tiñan unha relación que ía máis aló dunha simple amizade?
Cando Patroclo morreu, Aquiles abrazouse ó seu corpo e chorou desesperado, berrou, encheuse de cinza, arrancouse os cabelos...ou sexa, como unha viúva. Por que Homero non falou abertamente da súa relación sexual? Porque non había necesidade, era algo normal e natural que todo o mundo aceptaba sen máis. Ata Zeus, imaxinado a semellanza dos humanos, namorou de Ganimedes.

Cando falo destes temas nas miñas aulas, observo como as caras dos meus alumnos e alumnas pasan por todos los estados...desde a sorpresa, incomodidade, xocosidade, incredulidade ata chegar á aceptación (algúns con certas reticencias). Como eles non se van sentir sorprendidos se logo ven a película “Troia” de Wolfgang Petersen e ese Aquiles interpretado por Brad Pitt ten como única amante a Briseisa, mentres Patroclo queda relegado a camarada de armas? . A película “Helena de Troia” vai máis aló e nin sequera menciona a Patroclo.

Cando eu era adolescente tiñamos unha frase que se convertera no noso berro guerreiro: “vive e deixa vivir”. Cando a sociedade na que estamos inmersos chegue a ese estado ( se é que algún día chega)... a aceptar que todo o mundo é como é, sen pretender cambialo, que eu non son mellor ca ti por ser como son e facer o que fago, entón o meu alumnado xa non terá de que asombrarse porque entenderá que esa homosexualidade de Aquiles e Patroclo forma parte do estado natural das cousas e si se sorprenderá de que unha película terxiverse ese estado natural.


"Aquiles láiase pola morte de Patroclo" de Gavin Hamilton


Prato cunha escena pederástica


martes, 24 de diciembre de 2013

Por terras de Sarria

Sarria está situada a uns 30 Km ó sur de Lugo. Un río deu nome á cidade, aínda que non é o único que pasa por alí, tamén está o Celeiro, que cruza unha ponte romana, a ponte da Áspera. Non é a única pegada da presencia romana porque hai restos de dúas vilas e tamén hai varios castros prerromanos.
As súas rúas levan as pegadas de centos de peregrinos que van a Santiago polo camiño francés.
Entre Samos e Sarria hai unhas vinte igrexas románicas e dous mosteiros, o da Madalena en Sarria, do século XIII e o benedictino de Samos, do século VI e que foi restaurado no século pasado tras un incendio.

De Sarria é Gregorio Fernández, escultor barroco, que se asentou en Valladolid, cidade na que quedou a súa obra.


sábado, 21 de diciembre de 2013

NIHIL NOVUM SUB SOLE


Contáballe a un vello amigo que a vida da muller cambiou radicalmente na prehistoria cando a sociedade patriarcal substituíu á sociedade matriarcal. A partir de entón, non demos levantado cabeza. Na sociedade grecorromana, excepto en Esparta, a muller estaba relegada ó ámbito familiar e o pai tiña dereito sobre ela e sobre os fillos. El tiña a liberdade de aceptar ou rexeitar os nenos que nacían. Na Idade Media os señores feudais tiñan dereito de pernada e a Igrexa puña en dúbida que a muller tivera ánima. A caza de bruxas sobre mulleres pouco submisas non se fixo esperar. E con máis ou menos altibaixos seguimos nesa liña ata que a muller foi necesaria para suplir os postos de traballo dos homes que estaban na guerra. A industrialización e a posguerra fixeron o resto, mais aínda quedaba un longo camiño ata chegar ó sufraxio universal.
Na época de Franco as mulleres non podíamos ter unha conta bancaria sen permiso dun home e, por suposto, tampouco podiamos abortar ou tomar anticonceptivos. En todas as épocas a sociedade pensou que eramos seres cunha capacidade intelectual inferior á dos homes, por iso sempre tiveron que dicirnos o que tiñamos que facer.


Hoxe, igual que entón, igual que en todas as épocas, seguen dicíndonos o que temos que facer. Unha muller non ten dereito a decidir se quere ou non traer un fillo a este mundo. Un mundo moi caro onde non hai axudas de ningún tipo para as familias e moito menos hai para os nenos con grandes deficiencias físicas ou psíquicas que van nacer de nais que non se atrevan a arriscar as súas vidas nun aborto clandestino. De nais sen recursos, porque as nais con recursos marcharán a abortar fóra. Cando poderá a muller decidir sobre a súa vida sen inxerencias de ningún tipo?